Przygotowujemy indywidualne analizy tekstów. W zależności od potrzeb zamawiającego mogą one opisywać formy wyrazowe pod względem fonetycznym, fonologicznym, morfologicznym, fleksyjnym, słowotwórczym lub składniowym (gramatyka opisowa) oraz fonetycznym bądź fleksyjnym z uwzględnieniem zjawisk ewolucyjnych, zachodzących w obu płaszczyznach (gramatyka historyczna).

Poniżej zamieszczamy jeden z prostszych przykładów w ramach historycznej analizy wyrazu pod względem zachodzącej w nim ewolucji fonetycznej:

 

ZORZA

 

Zastanawiamy się:
  • Skąd mogą pochodzić poszczególne głoski? ORAZ
  • Czy w wyrazie zachowane jest prawo otwartej sylaby (czy mamy naprzemiennie „spółgłoska, samogłoska”)?

 

Możliwe pochodzenie obecnego [z]:
  • historyczne.

Nie ma innej opcji do wyboru, zatem zostaje „z”.

 

Możliwe pochodzenie obecnego [o]:
  • historyczne;
  • z przegłosu polskiego (wcześniej „e”);
  • z przegłosu fałszywego (wcześniej „e”, jeszcze wcześniej – jer twardy lub miękki w pozycji mocnej);
  • z wyrównania paradygmatycznego do mianownika lub przypadków zależnych w przegłosie polskim;
  • z twardego sonantu „l” (razem ze spółgłoską „ł”: „oł”);
  • z „a” przy przestawce (metatezie).

 

Ustalamy pochodzenie „o” metodą wykluczania:
  • brak oboczności „o : e” (brak rodziny wyrazów), brak też zmiękczenia „z” – wykluczamy przegłos polski oraz jego następstwa;
  • wykluczamy przegłos fałszywy – brak rodziny wyrazów, by go udowodnić;
  • wykluczamy sonant – brak towarzyszącego „ł”;
  • wykluczamy przestawkę (metatezę) – nie dotyczy pojawiających się w wyrazie „zorza” głosek;
  • „o” jest historyczne.

 

Możliwe pochodzenie obecnego [rz]:
  • z palatalizacji przez „j” (wcześniej „rj”);
  • ze zmiękczenia „r” przez jakąkolwiek samogłoskę przednią;
  • z „r” przy przestawce („er”: „rze”).

 

Ustalamy pochodzenie „rz” metodą wykluczania:
  • wykluczamy zmiękczenie przez samogłoskę przednią – w wyrazie „zorza” żadnej nie ma;
  • wykluczamy przestawkę – nie ma „e”;
  • „rz” pochodzi z palatalizacji przez „j” („rj”).

 

Możliwe pochodzenie obecnego [a]:
  • na końcu wyrazu jako końcówka fleksyjna „a” może być tylko historyczne.

Nie ma innej opcji do wyboru, zatem zostaje „a”.

 

Prawo otwartej sylaby:

zachowane – nic nie dodajemy.

 

Ewolucja:

*zorja > zorza (VII w., palatalizacja przez „j”), możliwy także zapis [zořa]