1. Na wstępie pamiętamy, że czasowniki NIEDOKONANE mają 3 czasy: przeszły, teraźniejszy i przyszły, ale DOKONANE mają już tylko 2 czasy: przeszły i przyszły.

2. Aby ustalić koniugację, sprawdzamy:

a) czy wyraz nie jest jednym z grupy: być / dać / jeść / wiedzieć;

b) jak wygląda 1. oraz 2. os. l. poj. czasu teraźniejszego (w przypadku czasowników niedokonanych) lub przyszłego (w przypadku czasowników dokonanych), a także jak wygląda tryb rozkazujący dla 2. os. l. poj.

I tak:

Jeżeli mamy do czynienia z czasownikiem „być”, „dać”, „jeść”, „wiedzieć” (zapamiętujemy: „Aby BYĆ, trzeba WIEDZIEĆ, gdzie DAJĄ JEŚĆ”), to mowa o koniugacji V (atematycznej).

Jeżeli w 2. os. l. poj. czasu teraźniejszego (niedokonane) / przyszłego (dokonane) mamy końcówkę „-isz” lub „-ysz”, to mowa o koniugacji IV. Np.: rob-isz, mów-isz, tańcz-ysz, strasz-ysz.

Jeżeli 1. i 2. os. l. poj. mają w czasie teraźniejszym (niedokonane) / przyszłym (dokonane) końcówki kolejno: „-nę”, „-niesz”, to mowa o koniugacji II. Np.: dźwig-nę, dźwig-niesz; klęk-nę, klęk-niesz, prag-nę, prag-niesz.

Jeżeli tryb rozkazujący dla 2. os. l. poj. kończy się na „-j”, to mowa o koniugacji III.
UWAGA! Tryb rozkazujący dla koniugacji II również może być zakończony na „-j”, np.: dźwig-nę, dźwig-niesz, dźwigni-j; ze względu na „-nę”, „-niesz” jest to wówczas jednak koniugacja II.

Jeżeli w 1. i 2. os. l. poj. w czasie teraźniejszym (niedokonane) / przyszłym (dokonane) można dostrzec w rdzeniu (przed końcówką fleksyjną) oboczność „spółgłoska twarda (w 1. os.) : spółgłoska miękka (w 2. os.)”, to mowa o koniugacji I. Np.: wioZ-ę : wieŹ-esz; nioS-ę : nieŚ-esz; moG-ę : moŻ-esz, iD-ę : iDŹ-esz.

W praktyce:

Trafia nam się w tekście słowo „odrobilibyśmy”. Co dalej?

1. Sprowadzamy do bezokolicznika. Czyli: „odrobić”.

2. Ustalamy, jak wygląda 1. oraz 2. os. l. poj. czasu przyszłego (ponieważ „odrobić” to czasownik dokonany), a także jak wygląda tryb rozkazujący dla 2. os. l. poj. Czyli: „odrobię”, „odrobisz”, „odrób”.

3. Wykluczamy poszczególne koniugacje:

a) Brak oboczności w rdzeniu („odrob’-ę” : „odrob’-isz” – nic się nie zmienia); I koniugacja odpada.

b) Brak „-nę”, „-niesz” w 1. i 2. os. l. poj.; II koniugacja odpada.

c) Brak „-j” w trybie rozkazującym; III koniugacja odpada.

d) Końcówka 2. os. l. poj. to „-isz” – BINGO, mamy IV koniugację! Dla pewności sprawdzamy do końca.

e) V koniugacja zawiera tylko 4 wyrazy, odpada.